CHÉNG. Część 4

Śledzę taneczny ruch pędzla po papierze. Ogród, ten czas i poeta, nawet moja radość z tego spotkania – wszystko wpisuje się w ruch miękkiej tkanki włosia, która przekazuje nieomylnie każde drgnięcie dłoni.

– W Zhongyong udoskonalenie określone jest słowem cheng; pamiętasz? – Ni Zan wplata słowa w obraz – Myślałem o szczerości, prawdziwości… i wiążą się one z oświeceniem. W Zhongyong czytamy: „Przejście od udoskonalenia do oświecenia nazywa się naturą, od oświecenia do udoskonalenia nazywa się kulturą duchową. Kiedy jest udoskonalenie, jest także oświecenie, kiedy jest oświecenie, jest także udoskonalenie”. Oznacza to, że gdy człowiek zrozumie znaczenie powszednich i zwyczajnych czynności, takich jak jedzenie, picie, oraz istotę relacji międzyludzkich, jest już mędrcem, podobnie jak wtedy, gdy w sposób doskonały wprowadza w życie to, co rozumie. Człowiek nie może w pełni zrozumieć znaczenia tych rzeczy, jeżeli nie wprowadza ich w życie. Nie może też wprowadzać ich w życie w sposób doskonały, jeżeli nie rozumie w pełni ich znaczenia.

Staram się nie zakłócić zbędnym ruchem tej chwili koncentracji i artysty i otaczającego go dnia. Pędzel nie przekazuje jedynie ruchu jego ręki. Swoboda kaligrafii zależy od umiejętności rozluźniania całego ciała i angażowania go. Ni Zan latami doskonalący swoją lekkość pędzla rozumie, jak łączyć ślad tuszu ze słowami, sposobem oddychania, koncentracją na tym, co się właśnie robi, wyciszeniem gonitwy myśli, emocji: radością czy smutkiem, melancholią, niepokojem bądź zmęczeniem.

Powstaje wierny dokument tej „drogi pędzla”, jak zapis chwili. I już niczego się nie uda poprawić, zmienić. Tuszu nie da się wymazać i usunąć – tak z życia, jak i z właśnie dokonanej kaligrafii.

– Cheng nie polega tylko na udoskonaleniu siebie samego, lecz jest czymś, przez co udoskonala się wszystko inne. Udoskonalenie siebie to ren [cnota humanitarności]. Udoskonalanie innych to mądrość. To jest cnota natury, droga do zjednoczenia tego, co wewnętrzne, z tym, co zewnętrzne.