Natura prawdy Vica

W ciepłym świetle popołudniowego słońca Giambattista Vico przegląda znudzony kolejny podręcznik retoryki.

– Przyda się do wykładu? – zagaduję

– Niestety, będzie musiał, bo wciąż jeszcze wykładam tu – wskazuje fasadę Uniwersytetu w Neapolu – tylko retorykę. I to od 1699 roku… ponad 40 lat. Za krótko zezwolili mi uczyć na Wydziale Prawa.

– Retoryka to dla mnie dobre narzędzie, a umiejętnie użyte pozwala jak chirurgiczny nóż oddzielić to, co szkodliwe od tego, co warto zachować… Właściwie to jest ćwiczenie umysłu w skutecznym przedstawianiu prawdy.

– Myślisz, że retoryka pozwala usuwać fałsz, wątpliwości? – spogląda z goryczą – Jednak lepiej będzie, jeśli rozważymy prawdę. Czy na początek: naturę człowieka, bo siła prawdy wyrasta z samej natury ludzkiej. Siła prawdy działa w ludzkiej świadomości, zmuszając do poszukiwań, odradzając się po każdym pobłądzeniu, przeciwstawiając się błędom poznania.

– Jak myślisz; czy po meandrach błędów może wreszcie wpłynąć na historię albo prawo, czy filozofię?

– Tak; może. Prawo zakłada prawdę, nie istnieje bez prawdy, samo jest także prawdą. Prawda ma własną żywotność przekształcającą się w siłę rozumu. Bez tej własnej, wewnętrznej żywotności prawdy nie tylko filozofia, ale wszelkie twierdzenie naukowe, każda teza i ocena wartościująca, nie wypływająca z bezpośrednich motywów praktycznych, byłaby pozbawiona podstaw i skuteczności oraz nie mogłaby pretendować do prawomocnej, rozumnej i swobodnej akceptacji. Także prawo (w pierwotnym źródle i w konfiguracjach historycznych) ma w sile prawdy swą przesłankę, choćby i daleką. Ta siła prawdy to dla rozumu człowieka o skażonej naturze źródło cnót poznawczych i moralnych. 

– Skażonej naturze? Mamy skażoną naturę?

– Myślę o też o naturze ludzkich zbiorowości. W kolejnych epokach człowiek wzmacnia swój intelekt, ale osłabia wyobraźnię i zdolności poetyckie. Pełna natura ludzka wymaga spontanicznej harmonii woli i rozumu, podczas gdy w skażonej naturze prawda toruje sobie drogę poprzez ból zmysłów, cierpienie naszej wrażliwości.