CHÉNG. Część 3

Ni Zan przegląda zbiór papierów i jedwabi kaligraficznych. Widzę, że nie mają idealnie gładkiej powierzchni i właściwie to; nie są nieskazitelnie białe.

– Prawda jest również pojęciem epistemologicznym, związanym z innym niż na Zachodzie, sposobem rozumienia tego, kto poznaje. Jeśli chcesz poznawać całościowo, to rozumiesz, że  podmiotem poznania nie jest obserwator- niezaangażowany i obiektywny – lecz uczestnik procesów toczących się w świecie, które są przedmiotem poznania. Dlatego i on sam, jak i wiedza jako rezultat jego działalności poznawczej są częścią świata. W tym sensie prawda jest zawsze subiektywna.

Wybiera odpowiedni papier spoglądając na bambus, który chce namalować. Zdolność papieru i jedwabiu do natychmiastowego wchłaniania tuszu sprawia, że jakakolwiek zmiana czy poprawka jest niemożliwa.

– Podmiot i przedmiot poznania nie dają się od siebie oddzielić, są od siebie zależne. Stanowią żywą część żywego świata, a to znaczy, że prawda jest na wiele sposobów współuzależniona od stanów całości i lokalnie odniesionych do niej części wszechświata. Dlatego tak ważne są badania pragmatyczne. Prawdę musisz widzieć nie jako wiążącą się z obiektywnymi stanami świata, lecz z rozumieniem tych stanów. Dlatego w sensie epistemologicznym prawda wiąże się z oświeceniem (ming): gdy więc prawda (cheng) wydobywa się z twojego oświecenia, nazywa się to natura (xing). To, co nazywa się kształceniem (jiao), jest twoim własnym oświeceniem wydobywającym się z tej prawdy. Efektem prawdy jest oświecenie, oświecenia zaś prawda.

 Milknie. Zastanawiam się, jak na dwuwymiarowej przestrzeni zwoju papieru czy jedwabiu przedstawić może jeszcze jeden wymiar – ale nie głębi…, lecz czasu. Także tego kaligrafa nie inspirowała bowiem geometria bryły, lecz natura zmienności, czasu, zdarzenia, wzrastania.